STS-107 zapisek Caramba 2 - O Promie Kosmicznym

Termin 'Prom Kosmiczny' powszechnie uzywany do opisu statku kosmicznego wyposazonego w skrzydla, ktory powraca na Ziemie na koniec swojej misji, wlaczajac w to NASA, jest skrotem od Space Transportation System (STS - System Transportu Kosmicznego, czesc 'STS' to numer misji). W sklad promu wchodza orbiter, zbiornik zewnetrzny oraz rakieta dodatkowa na paliwo stale. Praca nad programem kosmicznym rozpoczela sie w 1972 roku a pierwwszy lot orbitalny odbyl sie 12 kwietnia 1981. Misja byla pilotowana przez Johna Younga (do tej pory astronauta na sluzbie) oraz Roberta Crippena. Pierwszy prom kosmiczny, 'Columbia' pozostaje caly czas do czynnego uzytku i to wlasnie ten prom posluzy zalodze STS-107 podczas ich 16-dniowej misji na te chwile zaplanowanej na 16 stycznia 2003. Trzy pozostale promy, 'Endeavour', 'Atlantis', oraz 'Discovery' stanowia reszte floty kosmicznej. Nazwy wszystkich promow pochodza od historycznych statkow morskich, uzywanych do wypraw eksploracyjnych.

Procedura od startu promu do ladowania wyglada nastepujaco:

  1. Dziweiec minut przed odpaleniem glownego silnika, rozpoczyna sie automatyczne odliczanie podajace status startu promu. Kazda z misji posiada kilka okien startowych (przedzial czasowy, w ktorym nalezy przeprowadzic start promu kosmicznego). W przypadku misji stacji kosmicznych, kazde okno jest relatywnie krotkie aby zapewnic minimum zuzycia energii do umieszczenia orbitera w punkcie kursu. W przypadku pozostalych misji, przedzial czasowy zalezy od innych czynnikow m.in. wymaganej powierzchni ziemi trajektorii lotu promu. Start moze byc opozniony z kilku powodow, m.in. rozbieznosci mechanicznych, niepogody w Kennedy Space Center albo tez w przypadkach wyjatkowych w kazdym z ladowisk w Hiszpanii czy Polnocnej Afryce.

  2. Glowne silniki odpalaja sie 6 sekund przed startem aby zrownowazyc wage zespolu napedowego promow z ich sila ciagu. Odpalenie rakiety dodatkowej na paliwo stale jest tym co podnosi zespol napedowy promu z punktu startowego. Kiedy prom opuszcza wieze startowa, kontrola nad reszta misji przechodzi z Firing Room w Kennedy Space Center na Florydzie do Kontorli Misji w Johnson Space Center w Teksasie.

  3. Duza, biala chmura to para. Bardzo potezna fala akustyczna zostaje wygenerowana kiedy, a rakieta na paliwo stale moze uszkodzic glowna czesc promu. Tysiace galonow wody uwalnianych jest do punktu w momencie zaplonu i wlasnie to generuje pare. Podobna fala akustyczna uszkodzila powloke termiczna podczas pierwszego startu 'Columbii'. .

  4. Rakiety na paliwo stale sa przymocowane do platformy startowej czterema wybuchowymi srubami. Sruby te detonuja sie samoistnie przy zaplonie rakiet, tym samym pozwalajac promowi na oderwanie sie od ziemi. Kazdy czlonek zalogi otrzymuje fragmenty srub po powrocie w z misji. Podczas poczatkowego wchodzenia w atmosphere prom musi zredukowac sile ciagu (a tym samym przyspieszenie) aby uniknac przeciazen aerodynamicznych w nizszej czesci atmosfery. Prom przyspiesza tak szybko, ze cisnienie dynamiczne (wiatr na twojej twarzy) mogloby spowodowac ze zaczalby sie rozpadac na kawalki. Jesli kiedykolwiek ogladales i slyszales start promu, prawdopodobnie slyszales komende 'Przepustnica silnikow otwarta' oznacza to, ze prom osiagnal taka wyskosc gdzie atmosfera jest mniej gesta i pozwala na zastosowanie maksymalnej sily ciagu (104%).

  5. Dwie minuty po starcie,h rakiety na paliwo stalo sa wyrzucane. Jest to widoczne z ziemi. Rakiety gasna i odlatuja w roznych kierunkach od zewnetrznego zbiornika. Pozniej spadaja na spadochronach do oceanu skad zabiera sie je, by uzyc kiedy indziej.

  6. Okolo osmiu minut po starcie glowny silnik wylacza sie a zewnetrzny zbiornik jest wyrzucany. Czlonek zalogi odpowiedzialny jest za fotografowanie zbiornika w czasie gdy odlacza sie on od orbitera zanim opadnie w atmosfere i spali sie podczas ponownego do niej wejscia.

  7. Orbiter jest teraz w aopegum na orbicie ziemskiej, ktora, jesli nie zostanie skorygowana spowoduje ze prom wejdzie ponownie w atmosfere w polowie swojej drogi do okola ziemi. Silinki systemowego manewrowania orbitalnego ('armaty' jak kiedys o nich slyszalem) sa pozniej wystrzelone aby 'cyrkularyzowac' (uzywajac jezyka NASA) trajektorie lotu i stabilizowac orbite.

  8. Orbiter jest manewrowany do wymaganej pozycji aby zaloga mogla natychmiast rozpoczac prace, zazwyczaj ogonem do przodu, relatywnie do sciezki lotu z brzuchem odwroconym od Ziemii. Nastepnie aby rozproszyc cieplo generowane przez systemy orbitera drzwii od strony brzucha zostaja otwierane.

  9. Kiedy prom jest juz w stabilnej orbicie zaloga pakuje i rozpakowuje sie tak jak wymaga tego procedua aby zaczac prace nad celami misji. Te moga roznic sie od szerokiego zakresu eksperymentow i obserwacji w zaleznosci od celow misji oraz ladunku na pokladzie.

  10. Aby uzyskac odpowiedzi na czesto zadawane pytania t.j. 'Jak astronauci chodza do toalety?' kliknijcie prosze odopwiednie linki ponizej.

  11. Dzien przed ladowaniem, zaloga pakuje sie i rozpakowuje tak jak przewiduje to operacja ponownego wejscia w atmosfere. Komandor porucznik oraz pilot przeprowadzaja rowniez testy systemow orbitera aby sprawdzic czy wszystko jest w porzadku. .

  12. Sekwencja ponownego wejscia w atmosphere rozpoczyna sie kiedy drzwii luku ladunkowego brzucha promu sa zamykane; okolo 1.5 orbity przed ponownym wejsciem silniki manewrowania orbitalnego sa odpalane aby zredukowac predkosc do 17,000 mph.

    Orbiter jest potem manewrowany nosem do przodu oraz nosem do gory gdyz taka procedura wymagana jest do ochrony przed wysoka temperature, a takze umozliwia osiagniecie pozadanej sciezki lotu w atmosferze. W zaleznosci od kursu ponownego wejscia oraz ogolnie panujacej widocznosci, obserwatorzy z ziemi moga ogladac jak orbiter leci w strone swojego ladowiska. Latem 2000 roku, my w Houston ogladalismy jak 'Atlantis' smigal przez stratosfere do Kennedy Space Center. .

    Podczas gdy orbiter schodzi w gestsze powietrze jego powierzchnia kontroli aeordynamicznej staje sie efektywna gdyz seria skretow-S jest wykonywana aby zredukowac energie, a w koncu orbiter przelatuje nad pasem do ladowania (zazwyczaj w Kennedy Space Center) okolo 50,000 stop na ziemia, co obserwujacy moga odczuc jako grzmoty w powietrzu. Orbiter jest recznie sterowany do tzw. heading alignment cone( graficznie przedstawionej na radarze geometrycznej figury na koncu pasu do ladowania wraz z pozycja orbitera na poprawnej wyskosci) w okreslonej predkosci oraz sciezce lotu kiedy jego szkrzydla sa wypoziomowane.

    Sciezka lotu moze sie wahac pomiedzy 17 a 19 stponi (szesc razy bardziej stroma niz sciezka samolotu) podczas kiedy orbiter schodzi na wyskosc Mount Everest w ciagu kilku sekund. Na wysokosci 1,700 stop nad ziemia komandor podciaga nos do gory na ostatnia faze ladowania (tzw. preflare) co redukuje predkosc orbitera zarowno jak i jego sciezke szybowania do trzech stopni nachylenia. Na wysokosci 300 stop pilot obniza pdowozie a orbiter laduje z predkoscia okolo 200 mil na godzine w zaleznosci od jego wagi. Po tym jak kolo dotyka gruntu pilot uwalnia spadochron hamujacy po czym orbiter powoli zatrzymuje sie.

J P Harrison

"Powyzszy tekst to osobiste obserwacje Jean- Pierre Harrisona i nie stanowi oficjalnego oswiadczenia ani aprobaty NASA czy pracownikow lub kontrahentow NASA"

Commander Husband
Commander
Rick D Husband
Pilot
William C McCool
Payload Commander
Michael P Anderson
Mission Specialist
Kalpana Chawla
Mission Specialist
Laurel B Clark
Payload Specialist
Ilan Ramon
Mission Specialist
David M Brown

NASA links:
SpaceFlight Now
The Space Shuttle
Space Transportation System: Glossary of Acronyms and Abbreviations
How the Shuttle Got Its Name
NASA Facts Online: NASA's Orbiter Fleet: Columbia, Discovery, Atlantis, Endeavour
STS-1
Space Shuttle Mission profile and Abort Modes
Space Shuttle Columbia Lifts Off Into Space
Great Moments in Science: Space Toilet
NASA Human Spaceflight: Waste Collection System
Human Spaceflight: STS-107: Space Research and You
STS-107 Crew interviews (and meals) at NASA Human Spaceflight site


top

Click here to go to the Columbia mission STS 107 Logs index